Jos Ingeghelram en de Gids der Badgasten

Het toerisme groeide in de twintigste eeuw vrij snel uit tot een algemeen aanvaard patroon en dat werd zo een belangrijk economisch product. Om dat te  slijten, heb je uiteraard publiciteit nodig en de meest bekende vorm van toeristische publiciteit is zonder enige twijfel de affiche.
Daarnaast werden er uiteraard heel wat gidsen uitgegeven die de toerist – al of niet begeleid door advertenties van handelszaken – wilden informeren over het aanbod binnen het vakantieoord. Voor de Belgische kust als geheel is het meest bekende voorbeeld daarvan de editie ‘Deze week aan de Kust’

Het toerisme groeide in de twintigste eeuw vrij snel uit tot een algemeen aanvaard patroon en dat werd zo een belangrijk economisch product. Om dat te  slijten, heb je uiteraard publiciteit nodig en de meest bekende vorm van toeristische publiciteit is zonder enige twijfel de affiche.

Daarnaast werden er uiteraard heel wat gidsen uitgegeven die de toerist – al of niet begeleid door advertenties van handelszaken – wilden informeren over het aanbod binnen het vakantieoord. Voor de Belgische kust als geheel is het meest bekende voorbeeld daarvan de editie ‘Deze week aan de Kust’.

In het naoorlogse Middelkerke groeide de tweetalige ‘Gids voor badgasten’ van drukkerij Inghelram uit tot een begrip. Het wordt dan ook omschreven als het ‘boekske’ waar alles ‘wat te doen is’ in staat.

Deze gids die in Middelkerke werd samengesteld en gedrukt, bestaat uit twee edities per zomer; namelijk eentje voor juli en eentje voor augustus en dit zowel voor de badplaats Westende als voor de badplaats Middelkerke.

Eerste edities

De eerste editie voor Middelkerke verscheen hoogstwaarschijnlijk in 1948 en werd samengesteld door Gregoire Lombrez en uitgegeven en gedrukt door de drukkerij Jos Inghelram, gevestigd in de ‘Steenweg op Oostende’. Wie van beide partners het idee heeft aangereikt, is niet meer te achterhalen.

Het idee op zich heeft men waarschijnlijk gehaald bij de gids voor Middelkerke van de ‘Agence Immobilière’ van Bouquillon waarvan de tweede editie dateert uit 1924. Dat was een te betalen gids uitgegeven door een privé-instantie.

Dat boekje bood aan de toerist heel wat informatie en bevatte ook talrijke advertenties.

De naam van de gids is mogelijk afgeleid van het Duitse woord ‘Badegast’, want ‘badgast’ was niet meteen een veel gebruikt Nederlands woord. In de Franse
titel wordt badgast omgezet in ‘Villégiateur’. Zowel in het Nederlands als in het Frans heeft men dus, al of niet bewust, duidelijk het universelere woord ‘toerist’ vermeden.

Concurrentie

De uitgave van het duo Lombrez-Inghelram zal wel concurrentie krijgen van de gids voor Middelkerke van de ‘Association des Hôteliers, Restaurateurs et
Pensions’. Dat boekje dat tot begin van de jaren zeventig zal verschijnen, werd uitgegeven met steun van de ‘Syndicat d’Initiative officiel de Middelkerke’.

Hotelier Georges Delacourt, die zowel in de hoteliersbond als in de V.V.V. actief was, en die tussen 1947 en 1953 schepen was in Middelkerke, kan zonder  enige twijfel beschouwd worden als de eigenlijke initiatiefnemer voor deze jaarlijkse toeristische gids. Deze uitgave was duidelijk een zware concurrent voor de eerder bescheiden ‘Gids voor Badgasten’, maar die had dan weer het voordeel dat ze ook een actviteitenkalender aanbood.

Drukkerij Inghelram

De ‘Gids voor Badgasten’ uit 1948 werd dus gedrukt in Middelkerke op de persen van de drukkerij Inghelram. Deze drukkerij was in 1933 opgericht door Joseph Inghelram, zoon van de Middelkerkse onderwijzer Thomas Inghelram en broer van ondermeer Daniël, de leraar en schrijver en van Andreas, gedurende
twee ambtsperioden burgemeester van Middelkerke.

Voor de samenstelling en de werving van de publiciteit stond aanvankelijk Gregoire Lombrez in. Dat was een kapper, later de stichter van de firma Carin Haircosmetics, gevestigd in de Joseph Casselaan.

Walter Inghelram, zoon van de drukker, herinnert zich nu nog levendig de gesprekken tussen zijn vader en de kapper: ‘Toen ik in de vroege jaren vijftig met mijn vader bij Gregoire Lombrez mijn haar moest laten knippen en zij over de nieuwe uitgave van de gids discussieerden.’

Gids voor badgasten – Westendse editie

In 1952 lanceerden beide vennoten de bijkomende editie: de Westendse ‘Gids voor Badgasten’. Het idee voor deze Westendse gids kwam misschien wel van de echtgenote van de drukker die zelf van Westende-Bad afkomstig was. Daarna werd gedacht aan een versie voor Oostende. Het is niet helemaal duidelijk of die effectief werd uitgegeven, maar een lange levensduur heeft dat idee in ieder geval niet gehad. Ook een gids voor Knokke behoorde tot de ambities,
maar dat is wellicht bij een idee gebleven. Men had dus duidelijk de intentie om alle badplaatsen van een gids voor badgasten te voorzien. De onderneming kreeg dan ook na een tijdje de naam ‘Uitgave Kustgidsen’ mee.

Einde van het gouden duo

Omstreeks 1955 werd de samenwerking tussen samensteller Lombrez en drukker Inghelram stopgezet en elk ging zijn eigen publicitaire weg . Waarom men niet langer wenste samen te werken, is niet duidelijk geworden. Misschien was de ambitie van Lombrez om steeds meer edities te voorzien wel te hoog gegrepen voor zijn partner. Lombrez gaf voortaan wel verder een eigen gids voor badgasten uit.

Uit het colofon van de ‘Gids voor badgasten voor Middelkerke’, uitgave Lombrez van 1955 vernemen we de namen van de medewerkers aan die uitgave. Gregoire Lombrez stelde zich voor als stichter-uitgever en voor de samenstelling ervan tekende Herman Moerman uit Oostende

De omslagtekening werd aangeleverd door de Middelkerkse kunstschilder Jacques Callaert en het drukwerk gebeurde bij de Oostendse drukker Van Iseghem-Dejonghe.

Georges Delacourt -voorzitter van de hoteliersbond – feliciteerde de uitgever met zijn zevende editie op rij en burgemeester en secretaris verzorgde namens het gemeentebestuur het voorwoord. De uitgave droeg verder nog de goedkeuring weg van het agentschap De Cuman, dat een redactioneel stukje verzorgde en gaf toelating om het plan van Middelkerke door hem ontworpen erin af te drukken.

Lombrez had dus ter voorbereiding van het verderzetten van die gids voor badgasten duidelijk steun gevraagd bij het gemeentebestuur, de hoteliers en de immobiliënkantoren van Middelkerke. Daarnaast viel de intentie op om het project meer en meer vanuit Oostende te sturen waar zowel de drukker als de samensteller woonden.

Lombrez eiste dus duidelijk het recht op om de titel ‘Gids voor Badgasten’ verder te zetten en om hiervoor beroep te mogen doen op een andere drukker dan Inghelram.

Op de editie 1958 vandeze alternatieve gids wordt als uitgever de firma ‘Publigrafik’ van Lombrez vermeld en de drukker was ‘De Vuurtoren’ uit Oostende Opex. De omslagtekening was van de Middelkerkse kunstschilder Jacques Callaert. De oplage van deze editie bedroeg 75.000 exemplaren. Dat cijfer dient
echter genuanceerd te worden, want dat getal slaat op de 13 edities die er waren voor de diverse badplaatsen van de kust.

Lombrez bleef er dus van overtuigd dat de ‘Gids voor Badgasten’ gerealiseerd kon worden voor alle badplaatsen. Dat was duidelijk een hoog gegrepen ambitie, want zoiets veronderstelt filialen in de diverse kustgemeenten en een drukkerij met een hoge capaciteit. Verdere gegevens over deze alternatieve ‘Gids voor Badgasten’ van Lombrez hebben we niet kunnen achterhalen, de editie voor Westende van omstreeks 1961 is de laatste ons nog bekend.

Middelkerse en Westendse traditie verder gezet

De ondertussen vertrouwde ‘Gids voor Badgasten’ met twee edities voor Middelkerke en Westende werd ook verder gezet door Inghelram. Deze uitgave
werd kosteloos verspreid. Ze werd vooreerst bezorgd in alle woningen van Middelkerke, daarnaast via de handelszaken en de ‘Officiële vereniging voor
vreemdelingenverkeer ‘ .

Bijkomend werd het ‘in alle strandkabienen’ gelegd. In 1957 bedroeg de oplage 5000 exemplaren voor Middelkerke en 4000 voor Westende. Het is niet  duidelijk of deze cijfers betrekking hebben op de twee edities, juli en augustus, samen of niet.

In beide gidsen werd jarenlang een korte historische schets afgedrukt. De gegevens over Middelkerke haalde men uit het boek van Vanneste en Ingelaere over Middelkerke. De tekst over Westende werd aangeleverd door Emile de Riddere, genealoog en uitbater van het verhuurkantoor La Fourmi in Westende-Bad. Die putte zijn gegevens uit een studie over Westende in voorbereiding. Tot een publicatie is het evenwel nooit gekomen.

Een feestkalender voor juli of augustus en praktische inlichtingen zoals de uurtabel van de kusttram en de uren van de misvieringen maakten het boekje uiterst nuttig voor de toerist. De rest van de pagina’s werd gebruikt voor betalende advertenties, meteen de bron van inkomsten voor de uitgever.

Tekeningen en illustraties

De illustraties werden gehaald bij prentbriefkaartenuitgever Nels, bij Photo Hall en bij Roger Muyle, plaatselijk fotograaf.

Het coverontwerp werd om de vier tot vijf jaar gewijzigd. De editie voor Middelkerke kende bvb. vijf verschillende omslagtekeningen. Het oudste
toont een zonnebadende dame met een zeilwagen op het strand. Vanaf het jaar 1952 wordt het een drieledige compositie met het silhouet van het casino in opbouw, met op de voorgrond een dame en een spelend kind. De tekening was van de hand van Omer Kindt

In het jaar 1957 prijkt een gelukkig gezinnetje met vader, moeder en twee kinderen op de kaft. Deze tekening is gesigneerd door Jacques Callaert. Dezelfde tekenaar verzorgde ook de volgende covertekening met het casino in volle glorie. Hij werkte op deze wijze mee aan beide concurrerende gidsen voor de
badgast, dus zowel voor Lombrez als voor Inghelram. Als laatste getekende omslagontwerp werd een montage gemaakt van tekeningetjes met een tennisspeler, een duin, een zeilboot en een vliegtuig. Dat alles onder een stralende zon. De latere edities kregen geen getekende omslag meer.

Ook de gids voor Westende kende meerdere getekende omslagen. De allereerste toonde een jonge dame die de vreugde uitstraalde, daarna volgde een afgeleide versie van het Middelkerkse ontwerp van Omer Kindt waar het casino werd weggelaten en een tijdlang werd er een tennisspeler afgebeeld. Dat laatste ontwerp bewijst dat deze sport voor Westende uitgesproken representatief was. Ook voor Westende werd uiteindelijk een montage met diverse tekeningetjes gebruikt.

Verderzetting na dood Inghelram

De drukker Inghelram overleed in 1958 op vrij jonge leeftijd, maar zowel de drukkerij als de uitgave van de ‘Gids voor Badgasten’ voor respectievelijk  Middelkerke en Westende werden verdergezet door zijn weduwe. Tot en met de editie 1975 bleef zij getrouw ieder jaar deze gidsen verzorgen. Toen de  drukkerij de deuren sloot, werd de titel verkocht aan drukkerij Lover. Zaakvoerder Julien Loncke was trouwens een voormalige werknemer van Inghelram.

Doordat deze gids als reeks onafgebroken is verschenen, is ze uiteraard een belangrijke bron voor de geschiedenis van de beide badplaatsen. De handelszaken waarvoor geadverteerd werd, zijn dikwijls al verdwenen. Het afgedrukte feestprogramma is in heel wat gevallen het enige exemplaar dat nog bewaard is  gebleven.

Het geheel was een vrijwel uitsluitend Middelkerks initiatief. Zowel samensteller en drukker Jos Inghelram, tekenaar Jacques Callaert voor diverse  omslagtekeningen en fotograaf Roger Muyle voor diverse illustraties woonden te Middelkerke. Tot besluit kunnen we dus stellen dat de ‘Gids voor Badgasten’
een waardevol initiatief is dat destijds goede diensten bewees aan de toerist en nu een belangrijke bron is voor de kennis van het toeristische verleden.

Sidebar