Commandant Réné Mouchotte

” ’t Mouchotteplein! ” Iedere bewoner van Middelkerke kent dat toch, maar vraag niet vanwaar die naam komt; velen kunnen gewoon niet antwoorden. Hier en daar is toch eentje die weet dat het “die Franse vlieger is die tijdens de oorlog te Middelkerke op het strand gevonden werd, maar wie was hij wel ?”

 

René Mouchotte werd geboren te Saint Mandé (Parijs) op 21 augustus 1914, als zoon van kleine industriëlen (een distilleerderij). Niets wees er op dat hij de oorlogsheld zou worden die nu nog in Frankrijk vereerd wordt. Nog jong kreeg hij een opleiding als sportpiloot en heel natuurlijk verrichtte hij zijn militaire dienst bij de Franse luchtmacht (l’Armée de l’Air) en zwaait hij af als reservesergeant. In 1939, bij het uitbreken van de oorlog, wordt hij terug opgeroepen en krijgt eindelijk zijn opleiding als gevechtspiloot in Noord-Afrika. In maart 1940 wordt hij er instructeur. Samen met zijn boezemvriend Charles Guérin pogen ze  vruchteloos om naar het front gestuurd te worden.

Vroege legercarrière

Op 17 juni 1940, bij het horen van de fatale woorden van het Franse staatshoofd, Maarschalk Pétain, na de ineenstorting van het Franse leger: “C’est le coeur serré que je vous dis aujourd’hui qu’il faut cesser le combat” (Het is met een beklemd hart dat ik U vandaag zeg dat we de strijd moeten staken), begint hij zijn dagboek(1) met de zin: “Je viens d’apprendre par la radio l’incroyable nouvelle de la capitulation de Pétain” (Ik verneem in de radio het ongelooflijk nieuws van de overgave van Pétain).

Hij en zijn kameraden kunnen het gewoon niet aanvaarden en besluiten koste wat het kost de strijd verder te zetten. Ondanks het bevel van het Franse  opperbevel en de bedreiging als deserteur beschouwd te worden, besluit een groep jonge piloten uit Noord-Afrika te ontsnappen. Samen met Guérin, Lafont en drie kameraden (deze drie behoorden niet tot de luchtmacht) stelen ze op de basis van Oran een min of meer onklaar gemaakt vliegtuig “Goéland” (dit om het ontsnappen van piloten te verhinderen) en bereiken ze op 29 juni 1940 Gibraltar. Daar horen ze voor de eerste keer over Generaal de Gaulle die met zijn beroemd geworden “Appel du 18 juin 1940” de Fransen oproept zich bij hem te voegen om de strijd verder te zetten. Ze worden er vergezeld van twee andere piloten Emile Fayolle(2) en Stourm. Op 13 juli 1940 komen ze in Engeland aan en begint hun opleiding als piloot van de Royal Air Force. Op 31 juli 1940, als de Franse Vichyregering(3) van Maarschalk Pétain, bevel geeft “aan alle Franse militairen, rebellen in dienst van een vreemd leger”, ten laatste op 15 augustus 1940 terug te keren naar Frankrijk, schrijft hij in zijn dagboek: “mon pays m’a rejeté comme combattant, je combattrai pour lui, malgré lui, sans lui” (Mijn land heeft me afgewezen als strijder, ik zal strijden voor, ondanks en zonder dat land). Naderhand vernemen ze dat ze, samen met Generaal De Gaulle, vervallen verklaard zijn van de Franse nationaliteit en wegens desertie en het stelen van oorlogsmateriaal ter dood veroordeeld zijn en hun bezittingen verbeurd verklaard.

Op 9 september 1940 voegt Sergeant Mouchotte zich bij de 615de gevechtsescadrille die uitgerust is met “Hurricanes” en neemt deel aan de “Slag om Engeland”. Op 31 oktober 1940 beschadigt hij een “Junker 88” boven het “Kanaal”. Vanaf april 1941 begint dan voor de 615de escadrille in Wales het  monotone begeleiden van konvooien in het “St George’s Channel”. Zijn verdriet is groot wanneer op 10 mei 1941 zijn beste vriend Guérin door een defect in zee stort en omkomt. Op 26 augustus 1941 onderschept Mouchotte de “Ju 88D” van Leutnant Stockbauer van het eskader 1(F)123, belast met een  verkenning op Birmingham en Bristol en schiet die neer. Het vliegtuig kan nochtans te Kinsale (Ierland) landen en de bemanning wordt geïnterneerd.

Stockbauer stuurt voordien aan zijn basis het bericht: “Werden aangevallen door twee Spitfires(4). Een motor stilgevallen, de tweede ziek. Zullen pogen te landen in Ierland. Vernietigen boorddocumenten. We zien mekaar snel terug, na de overwinning. Wacht niet te lang, Heil Hitler”. (Ondertussen weten we dat Stockbauer nog lang heeft moeten wachten).

Op 10 september 1941, sluit hij met het 615de Squadron aanbij Manston,(5) de meest oostelijk gelegen basis van Engeland en bezoekt hij geregeld de kust tussen Dieppe en de Scheldemonding, “en passant par Boulogne, Dunkerque, Ostende et Zeebrugge”. Hun taak bestaat in hoofdzaak in het aanvallen van Duitse konvooien, maar ze proeven ook van de Duitse luchtverdediging die een zware tol eist.

Snelle promotie door zijn uitzonderlijke capaciteiten

Door zijn uitzonderlijke kwaliteiten als piloot en als chef, en mede ook door de enorme verliezen onder de piloten die met honderden vallen, klimt Sergeant Mouchotte in een mum van tijd op van ” Warrant-Officer (Adjudant), “Pilot-Officer” (Onderluitenant), “Flying Officer” (Luitenant), Flight-Lieutenant (Kapitein) naar Squadron-Leader (Majoor). Kort voor zijn verdwijning in zee, was hij trouwens door het Britse Opperbevel voorgesteld als “Wingcommander” (Luitenant-Kolonel)(6).

Op 10 november 1941, maakt hij deel uit van het Franse 340ste Squadron “Ile de France”.

Een voor een verliest hij zijn kameraden van het eerste uur. Op 19 augustus 1942, bij de raid “Jubilé” op Dieppe, verliest het “Fighter Command” 110 jagers en sneuvelen 45 piloten, waaronder zijn tweede gezel van de ontsnapping uit Oran: Emile Fayolle (Squadron Leader van het Squadron 174).

Mouchotte wordt achtereenvolgens vereremerkt met het Franse oorlogskruis, waarbij hij nadien nog twee palmen toegekend krijgt wegens eervolle  vermeldingen op de dagorde. Op 17 juli 1942 wordt dit ereteken hem opgespeld door Generaal de Gaulle. Na Dieppe ontvangt hij het DFC(7) en wordt hij ook “Compagnon de la Libération”(8).

Terug op de basis Tangmere (30 km ten oosten van Portsmouth) met het 340ste Squadron, schiet hij op 4 mei 1942 boven Deauville een Messerschmitt 109 neer. Op 19 augustus 1942 wordt hij, als eerste Fransman, bevelhebber van een Brits Squadron, het 65ste, dat hij opleidt op het vliegdekschip “Argus”.

Ondertussen komen meer en meer Franse piloten of rekruten waaronder de bekende Pierre Closterman(9) ontsnapt uit Frankrijk of verblijvende in het buitenland zich bij de “Français Libres” (The Free French – de Vrije Fransen) voegen en wordt een tweede Frans Squadron, het 341ste “Alsace” opgericht.

Mouchotte krijgt er hetbevel over op 18 januari 1943, en twee maand later voegt het  Squadron zich bij het befaamde/beruchte “Biggin Hill” (30 km bezuiden Londen), waar hij of Squadron Leader Charles van het 611de Squadron, het duizendste vijandelijk vliegtuig voor de basis neerhaalde(10). Twee dagen nadien, opnieuw boven Caen, haalt Mouchotte nog een Messerschmitt 109 neer.

De laatste vlucht

Dan volgt de noodlottige 27 augustus 1943. De Duitsers bouwden in het bos “Eperleques” te Watten, tussen Gravelines en St Omer, een enorme installatie,  een lanceerbasis voor V1 bommen(11). Het 8ste Amerikaanse luchtleger kreeg de opdracht dit bouwwerk te vernielen. 224 B17 bommenwerpers in vier  groepen ingezet, geëscorteerd door 173 Amerikaanse P.47 (Thunderbolt), vernielden het bouwwerk met 350 ton bommen. Er werden ongeveer 1.500  arbeiders gedood, gewond of vermist. De verliezen bij de Duitsers zijn niet bekend. Drie B17’s werden door de Flak neergehaald en een door een Duitse  jager. Een Thunderbolt werd neergeschoten. Het 341ste Squadron van Mouchotte en het 485ste N i e u w – Z e e l a n d s e Squadron begeleidden de eerste groep van 60. Ze werden aangevallen door 40 Duitse jagers, waarvan drie zeker en vermoedelijk een Focke-Wulf werden neergehaald. De eerste Spitfire van het 341ste werd neergeschoten en viel te Houdain. Over het lot van Mouchotte is weinig bekend. Hij werd geïsoleerd na het luchtgevecht.

Om 18.48 u meldde hij dat hij zich rechts van de bommenwerpers bevond. Zijn laatste woorden waren “I am alone” (ik ben alleen).

Gevallen held

Uit opzoekingen verricht na de oorlog, blijkt dat de Spitfire van Mouchotte neergeschoten werd nabij Duinkerke, door Leutnant Waldemar Radener van het Jagdgeschwader 6/JD26(12).

Op 3 september 1943, in de voormiddag, vonden Duitse schildwachten op het strand ter hoogte van het hotel Bellevue te Westende-Bad, het lichaam van een vlieger, die de identificatieplaatjes( 13) droeg van R.MARTIN, stamnummer C156661 – RCAF (Royal Canadian Air Force) -OFF (Officier) – RC (Rooms Katholiek). Het merendeel van de Franse, Belgische e.a. nationaliteiten die bij de Britse strijdkrachten dienden, hadden immers andere namen aangenomen,  om represailles tegen hun familie in de bezette gebieden te vermijden.

Mouchotte vertelt trouwens in zijn “Carnets”, dat indien hij gevangen zou worden genomen, hij zich zou laten doorgaan als “Canadien Français”. Het  stamnummer was trouwens ook gefantaseerd.

De Duitsers verwittigden het gemeentebestuur van Middelkerke, dat André Desseyn, de begrafenisondernemer, ter plaatse stuurde(14). Het lichaam werd in het plaatselijke dodenhuisje onderzocht en verslag (zie bijlage) werd opgemaakt. Hij werd begraven als R.Martin. Een detachement van de “Luftwaffe”  bewees de laatste eer. In de binnenzak van zijn uniform was wel op een etiket “Adj.RENE MOUCHOTTE” geschreven, maar toen werd daaraan geen aandacht besteed, gezien de naam op de identificatieplaatjes en de gouden strepen op het uniform, die kennelijk op een Officier met hogere graad duidden.

Het is pas in 1949 dat uitgemaakt werd dat het lichaam van graftombe nr. 87 op het Ereperk van het kerkhof te Middelkerke, dat van René Mouchotte was.

Hij werd hetzelfde jaar, na een ceremonie in het “Hôtel des Invalides” te Parijs, bijgezet in het familiegraf van het beroemde kerkhof “Père Lachaise” te Parijs.

Eerbetoon aan Réné Mouchotte in Middelkerke

Op 17 april 1955, werd René Mouchotte ereburger van Middelkerke en werd een bronzen beeldje, oeuvre van beeldhouwer Willequet, voorstellende “De val van Icarus” in het Casino onthuld, door burgemeester André Titeca, in aanwezigheid van Mevrouw Mouchotte, de moeder van de gevallen held, zijn zuster en haar kinderen en van een groot aantal Belgische en Franse personaliteiten, waaronder Generaal Valin, de bevelhebber van de Vrije Franse Luchtstrijdkrachten  in W.O.2.

Dit beeldje staat nu in de hal van het gemeentehuis.

Het plein “Commandant René Mouchotte” werd op 1 september 1957 ingehuldigd door Mevrouw Mouchotte.

Voetnoten

(1) De dagboeken van René Mouchotte werden uitgegeven in 1949, onder de titel “Les Carnets de René Mouchotte, door de uitgever “Flamarion”. In 2001, werden ze opnieuw gepubliceerd onder de titel “Mes carnets” door de “Service Historique de l’Armée de l’Air”, met een aangrijpend voorwoord door Kolonel Henry Lafont, de laatste overlevende van de ontsnapping uit Oran. (B.P.110 – 00481, Armées,France, prijs 22.71 Euro).

(2) Kleinzoon van de Maarschalk Emile Fayolle uit W.O.I

(3) Maarschalk Philippe Pétain, genoemd de “Held van Verdun” na 14/18, had na de overgave van het Franse leger op 17 juni 1940, in onbezet gebied te Vichy, een regering gevormd, die in feite het wettelijk gezag uitoefende, maar in werkelijkheid een Duits gezinde marionettenregering was. De Duitsers overweldigden dit gebied ook op 11 november 1942, na de geallieerde landing “Torch” in Noord-Afrika.

(4) In werkelijkheid vlogen Mouchotte en zijn tweede man Hamilton (+18.9.41), met een “Hurricane”.

(5) De basis “Manston” in Kent, bestaat nog steeds. Er is een zeer interessant museum te bezichtigen.

(6) Een Group – CO. “Group Captain” (Kolonel) bestond uit 20 “Squadrons;, een Wing -CO. “Wingcommander” (Luitenant-kolonel) bestond uit 3 of 4 “Squadrons”; Een Squadron -CO “Squadron-Leader” (Majoor) bestond uit 2 “Flights”; een Flight – CO. “Flight-Lieutenant” (Kapitein) bestond uit 12 air-craft (vliegtuigen). CO = Commanding Officer = bevelhebber. Bron: “le Grand Cirque” van P.Closterman (zie verw.9) De graad “majoor” bestond niet bij de Franse  strijdkrachten, zoals de graad van “Commandant” ook niet bestond bij de Britse, Amerikaanse en Duitse legers. Sinds de eenmaking van het “Europees Korps” werd de “Commandant” bij de Fransen nu ook vervangen door “Major”.

(7) “D.F.C. (Distinguished Flying Cross”) de hoogste Britse Onderscheiding toegekend aan officieren (vliegend personeel) van de R.A.F., wegens uitzonderlijke moed. Voor de niet-officieren werd de D.F.M. (Medal) toegekend. De titularissen mogen (zelfs nadat ze de strijdkrachten verlaten hebben) de afkortingen, zoals D.F.C., V.C. (Victoria Cross), O.B.E. (Order of the British Empire) en andere hoge Britse onderscheidingen achter hun naam en graad dragen. Dat werd na de oorlog ook door de Belgische regering toegestaan aan de landgenoten, dragers van die onderscheidingen.

(8) “Compagnon de la Libération” toegekend aan de titularissen van de “Ordre de Libération”: Franse orde gesticht in 1940 te Brazzaville door Generaal De Gaulle. Er werden 1.059 “compagnons” benoemd, waaronder 238 “ten postume titel”.

(9) Pierre, Henri Closterman, D.F.C., Croix de Guerre. Sergeant in 1940, beëindigde de oorlog in 1945, op 24-jarige leeftijd als Squadron Leader, CO. van het 122ste Squadron, met 33 overwinningen in de lucht, plus ontelbare vernielingen van vliegtuigen aan de grond, treinen, wegtransporten, vijf tanks, twee torpedovedetten en een duikboot van 500 ton. Hij schreef zijn memoires in zijn boek “Le Grand Cirque”. Na de oorlog ging hij in de politiek en werd Député de la Marne. Hij kreeg de eretitel van “Premier chasseur de France”.

(10) Sq.L.Charles en Mouchotte haalden praktisch op hetzelfde moment, onderscheidenlijk twee en een Focke-Wulf 109A neer, zodat het niet duidelijk was wie de 999ste of de 1000ste overwinning voor “Biggin Hill” behaalde. Er was een premie van 300 pond aan verbonden (door de opbrengst van een sweep-stake, d.i. een weddenschap, gewoonlijk gebruikt bij paardenrennen) die broederlijk tussen de twee piloten werd verdeeld .

(11 ) Het bouwwerk is te bezoeken en is een toeristische trekpleister geworden

(12) Waldemar Radener nam na de oorlog terug dienst bij de nieuwe “Bundesluftwaffe”, maar kwam om op 8 januari 1957.

(13) De militairen van de Britse strijdkrachten droegen twee plaatjes, een groen en een donkerrood, het een of het ander bestemd tegen het vuur en/of tegen de vochtigheid.

(14) Zie de foto in “Graningate” nr. 69 van 1998, blz.20.

Sidebar