1677 Plunderende en moorddadige soldaten in Wilskerke

Tijdens de tweede helft van de 17de eeuw behoorden de Middelkerkse dorpen tot de Spaanse Nederlanden. De plaatselijke bevolking had te lijden onder de aanwezigheid van de Spaanse troepen. In diverse bijdragen in Graningate beschreef Jean-Marie Barra uitvoerig de ellendige leefomstandigheden in de 17de  eeuw.(1)

Situering

Vanaf 1672 ontketende de Franse koning Lodewijk XIV een oorlog tegen Spanje en de Nederlandse Republiek. Onze streken hadden te kampen met een voortdurende Franse expansiedruk. De Franse legerbenden stormden Vlaanderen binnen. Uiteraard hielpen de inwoners van het Brugse Vrije mee bij de verdediging van hun grondgebied. Tevens moesten ze voor inkwartiering en bevoorrading van de Spaanse troepen zorgen. Enerzijds hief het Brugse Vrije belastingen om de Spaanse garnizoenen te betalen, anderzijds betaalden de inwoners daarenboven nog een Franse oorlogsbelasting om de zware Franse militaire uitgaven te helpen dragen. Het gebeurde echter vaak dat het Franse leger verschrikkelijke represailles trof omdat de oorlogsbelasting niet of onvoldoende werd betaald.

In het Rijksarchief in Brugge berust een document dat de schrijnende situatie van de plaatselijke bevolking nogmaals illustreert.(2)

Op maandag 13 september 1677 werd in Wilskerke het huisgezin van Adriaan Soets en zijn echtgenote Maaiken Toortelboom door soldaten geplunderd, hun zoon Jasper werd er bovendien koelbloedig vermoord. De onderzochte bron bevat de getuigenissen van de ouders en de lijkschouwing door de chirurgijn.

Dankzij de verklaringen van beide ouders kunnen we een precies beeld vormen van de hemeltergende vergeldingsacties.

Op 14 september 1677 kwamen twee schepenen van het Brugse Vrije naar Wilskerke om de getroffen ouders te horen en hun wedervaren te noteren. François Willemin, chirurgijn, voerde in aanwezigheid van de schepenen een lijkschouwing uit. De verklaringen van de beproefde ouders tonen duidelijk hoe genadeloos de soldaten die in Leffinge gelegerd waren te werk gingen. In de bron staat er niet expliciet vermeld welke troepen er hier zo onbarmhartig
tekeer gingen. De parochierekening van Leffinge (1677) maakt ons duidelijk dat er in dit jaar een ‘Franse contributie’ betaald moest worden.(3) Vandaar dat we bijna zeker mogen aannemen dat het hier om Franse plunderaars ging.

De getuigenissen

De verklaringen en de lijkschouwing werden in het Nederlands van de 17de eeuw opgesteld. De vermelde namen werden overgenomen zoals ze in de bron  voorkomen.

Maeijken Toortelboom (moeder van het slachtoffer)

Zij is de echtgenote van Adrian Soes en is ongeveer 47 jaar oud. Maeijken en haar man wonen in Wilskerke. Aan de schepenen verklaart zij dat er op 13 september 1677 elf of twaalf soldaten op haar boerderij zijn aangekomen. Het precieze  aantal weet ze niet, want ‘de moordenaars’ stonden buiten en hakten de deur stuk. De soldaten namen mee wat ze maar te pakken konden krijgen. Ze  stalen kippen en kleren. Daarna ‘sloeghen haer dat sij plat ter aerden viel danof sy noch eenighe byckteekens heeft ende een dijcke kaecke.’ Door de slagen van de soldaten kan ze nu nog nauwelijks haar schouder bewegen. De drijfveer van de soldaten was volgens haar het geld, maar er was niets meer te stelen op de boerderij, daar hun gezin ook al de dag ervoor (12 september) volledig was geplunderd.

Terwijl de jonge kinderen aan het wenen waren, kwam haar zoon Jaspar, 22 jaar, tussenbeide ‘hebbende een stock inde hande heeft gepoocht sijn vader  ende moeder te defenderen’. Niettemin moest hij het onderspit delven, daarop werd Jaspar doodgeschoten. De moeder kon niet aanduiden om welke soldaten het precies ging.

Adrian Soets (vader van het slachtoffer)

Adrian Soets is de zoon van Louis Soets en is op het ogenblik van de feiten 56 jaar. De landbouwer uit Wilskerke verklaart dat zijn zoon Jaspar gisteren (13  september 1677) omstreeks zeven uur ‘s morgens door een groep ‘soldaten wesende ghedemonteerde(4) ruiters’ werd doodgeschoten. De in Leffinge  gelegerde soldaten kwamen met vijftien of zestien op zijn boerderij aan. Bij hun aankomst ‘de huis duere open cappende’.

Zowel binnen als buiten namen ze alles mee wat ze maar te pakken konden krijgen. Bij de plundering smeten ze  Adrian en zijn vrouw op de grond. Behalve hun kinderen was er niemand anders aanwezig. Hun zoon Jaspar’ wierd oock met een musqueton(5) op het hooft een gadt geslaeghen’. Daarna nam Jaspar een stok en sloeg één van de soldaten tot bloedens toe. De rovende soldaten zijn daarop ijlings vertrokken. Jaspar
Soets is pas omstreeks 13 u overleden aan de opgelopen verwondingen.

De vaststellingen tijdens de lijkschouwing

Fransoijs Willemin, meester-chirurgijn van het Brugse Vrije, heeft in aanwezigheid van de schepenen een lijkschouwing op het dode lichaam van Jaspar Soets uitgevoerd. De chirurgijn stelde een schot in de buik vast dat zich dwars door het lichaam van Jaspar boorde. Alle spieren van de abdomen werden dodelijk geraakt.

Daarna opende de chirurgijn de buik van het slachtoffer, ‘hij heeft bevonden de pancreas de maeghe ende scuerbuijck alle drije geraeckt met  schueringhe van diversche grootte vaeten de welcke quetsieure ofte wonde noodtsaeckelijkck doodelijck sijn’.

De bestuurders van het Brugse Vrije stellen dat zij een poging zullen doen om de daders te achterhalen. De onkosten zullen door de verantwoordelijken van  het Brugse Vrije worden gedragen. Het gruwelijk optreden van de ruiters moet tot een echte angstpsychose geleid hebben bij de Wilskerkse parochianen. In de beklemmende ooggetuigenis van de lafhartige roofmoord voel je nogmaals de tragiek van het leven van de kleine man tijdens het oorlogsgeweld in de 17de eeuw.

Voetnoten

(1) Graningate, nrs. 50, 51 en 64
(2) RAB, BVO nr. 1644
(3) Geschiedenis van Leffinghe, K. De Vos, Brugge 1884, p. 285
(4) Ghedemonteerde: troepen waarvan men de uitrusting en de paarden had afgenomen, ontbonden troepen.
(5) Musqueton: vuurwapen, zoals een musket, maar veel korter en dikker en met een groter kaliber. Gebruikt door ruiters.
(6) Schuerbuijck: hier in de betekenis van ‘het buikvlies’

Sidebar